Projektbeschreibung DE

Das fehlende Bindeglied: Organisierte Interessen in postkommunistischen Politikgestaltungsprozessen

Förderung: Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG) und Narodowe Centrum Nauki (NCN)

Förderzeitraum: 3 Jahre

Projektleiter: Prof. Dr. Michael Dobbins & Prof. Dr. Hab. Rafał Riedel

In den letzten Jahren leistete die Politikwissenschaft einen entscheidenden Beitrag zur komparativen Analyse organisierter Interessen im politischen Prozess. Bisher wurden die postkommunistischen Länder jedoch weitgehend vernachlässigt. Stattdessen richtete die politikwissenschaftliche Osteuropa-Forschung den Blick hauptsächlich auf die Entwicklung formaler politischer Institutionen sowie auf Parteiensysteme und die Europäisierung von öffentlichen Verwaltungen in der Region. Mit diesem Forschungsvorhaben möchten wir einen Beitrag zur Überwindung dieses Forschungsdesiderates leisten, indem wir die Strukturen, die demokratisch-partizipative Einbindung sowie den Einfluss von organisierten Interessen auf den Politikgestaltungsprozess in vier postkommunistischen Staaten (Polen, Tschechien, Slowenien und Ungarn) untersuchen. Erstens soll durch die Erstellung eines Datensatzes zur Interessengruppenökologie eine allgemeine Bestandsaufnahme der Interessengruppen und der jeweils gegebenen Konfliktlinien in drei Politikbereichen – Gesundheitspolitik, Energiepolitik und Bildungspolitik – vorgenommen werden. Zweitens soll die Rolle von organisierten Interessengruppen in der Mobilisierung und Artikulierung zivilgesellschaftlicher Interessen herausgearbeitet werden. Der Hauptteil der Analyse befasst sich mit dem Einfluss organisierter Interessen auf Politik-Outputs. Vor diesem Hintergrund werden interessengruppenspezifische, konfliktthemenspezifische sowie sozioökonomische Faktoren analysiert, welche den Einfluss organisierter Interessen auf postkommunistische Politikgestaltungsprozesse konditionieren. Parallel dazu möchten wir die Auswirkungen der europäischen Integration und des EU-Beitritts auf die Strukturen, die demokratisch-partizipativen Gestaltungsmöglichkeiten sowie den politischen Einfluss von organisierten Interessen in Mittel- und Osteuropa analysiere. Konkret soll erforscht werden, ob die zunehmenden Verflechtungen zwischen mittel- und osteuropäischen Interessengruppen und deren westeuropäischen Pendants zu deren Konsolidierung und Professionalisierung auf nationaler Ebene geführt und infolgedessen deren Einfluss auf Politik-Outputs gestärkt hat. Darüber hinaus soll die Gegenhypothese analysiert werden, dass sich nationale Interessengruppen im Zuge der Europäisierung für den Rückzug aus der nationalen politischen Arena entscheiden, was letztendlich zur Stärkung der Durchsetzungskapazität des Staates oder bisher strukturell benachteiligter Interessengruppen führt.


Zur Webseite des polnischen Projektteams


Projektbeschreibung PL

Zorganizowane grupy interesów jako „brakujące ogniwo” w kreowaniu polityk w wybranych krajach postkomunistycznych

Finansowanie: Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG) i Narodowe Centrum Nauki (NCN)

Okres finansowania: 3 lata

Kierownicy projektu: Prof. Dr. Michael Dobbins & Prof. Dr. Hab. Rafał Riedel

Celem zaproponowanego projektu jest analiza struktur, partycypacji i wpływu zorganizowanych grup interesów w kreowaniu wybranych polityk publicznych w Europie Środkowej i Wschodniej (EŚiW). Analiza obejmie trzy obszary polityczne: energię, służbę zdrowia i szkolnictwo wyższe w czterech krajach regionu: Polsce, Węgrzech, Republice Czeskiej oraz Słowenii. W pierwszym kroku skonstruowana zostanie baza danych identyfikująca zorganizowane grupy interesu, swego rodzaju mapa „ekosystemu” zorganizowanych grup interesu dla każdej z ww. polityk publicznych. Następnie autorzy projektu badawczego poszukiwać będą odpowiedzi na pytanie jak zorganizowane grupy interesów wpływają na społeczeństwo obywatelskie oraz jak pod ich wpływem dokonuje się proces agregacji preferencji politycznych (model pluralistyczny vs. korporatystyczny). Główna część analizy skupi się na ustaleniu wpływu jaki zorganizowane grupy interesów wywierają na poszczególne polityki. W tym kontekście zweryfikowane zostaną hipotezy badawcze zbudowane na bazie czynników, które potencjalnie warunkują skuteczność zorganizowanych grup interesów w krajach postkomunistycznych. Do czynników tych należą zarówno determinanty społeczno-ekonomiczne, jak i te wynikające ze specyfiki danej polityki, czy charakterystycznego dla niej „ekosystemu” zorganizowanych grup interesów. Aby zbadać siłę i zakres tych uwarunkowań autorzy projektu posłużą się metodą diagnozującą skalę realizacji preferencji. Pozwala ona na ustalenie dystansu pomiędzy daną inicjatywą rządową a preferencjami zorganizowanych grup interesów, pomiędzy pierwotną formą inicjatywy legislacyjnej, a jej ostatecznie uchwalonym kształtem. Równolegle, analizie poddany zostanie wpływ presji europeizacyjnej (moment akcesji, jak również europeizacja pre- i post-akcesyjna) na strukturę, środki i metody działania oraz samą skuteczność zorganizowanych grup interesów w EŚiW. Autorzy zmierzą się z pytaniami o stopień konsolidacji i profesjonalizacji zorganizowanych grup interesów wywołany procesami europeizacji, czy spowodowała ona przemieszczenie się aktywności zorganizowanych grup interesów do Brukseli i jaki wpływ ma ona na krajową „ekologię” zorganizowanych grup interesów.  Odpowiadając na powyższe pytania autorzy zaaplikują komparatywną analizę studiów przypadków posługując się, uznaną w podobnych badaniach, jakościową metodą śledzenia procesu i identyfikacji mechanizmów przyczynowych (process tracing).

Zaproponowany projekt badawczy odpowiada na deficyt zidentyfikowany w literaturze przedmiotu w obszarze porównawczych studiów nad zorganizowanymi grupami interesów na obszarze postkomunistycznym. Dotychczasowe ujęcia analityczne koncentrowały się na wymiarze instytucjonalnym, np. stopniu konsolidacji systemów partyjnych. Tymczasem zaproponowane badania pozwolą na nowe ustalenia w zakresie mechanizmów formułowania się preferencji politycznych (i ich implementacji), miejsca, roli i znaczenia zorganizowanych grup interesów, w kontekście procesów transformacyjnych i europeizacyjnych. Dodatkowo podjęta analiza pozwoli zgłębić dotychczasową wiedzę na temat ewolucji społeczeństwa obywatelskiego i jego roli w funkcjonowaniu demokracji w EŚiW. W konsekwencji wnioski wynikłe z analizy przyczynią się do lepszego zrozumienia sposobów w jaki społeczne potrzeby i preferencje przekładają się na decyzje polityczne i jak różnego rodzaju organizacje społeczne kształtują jedne ze strategicznie najważniejszych obszarów politycznych, takich jak: energetyka, służba zdrowia i szkolnictwo wyższe.

Polsko-niemiecka współpraca badawcza, poza oczywistą wartością dodaną wynikającą ze zróżnicowanych punktów widzenia, zróżnicowanych kompetencji językowych i eksperckich, pozwala na osiągnięcie efektu synergii czerpiącego z dwóch bliskich, ale jednak odmiennych tradycji naukowych. Kumulacja wiedzy eksperckiej i naukowej osiągnięta zostanie nie tylko w bilateralnej relacji Polska-Niemcy, ale szerzej – dzięki komparatywnej naturze zaproponowanych badań – w konstelacji multilateralnej obejmującej znaczną część europejskiego obszaru naukowego. Oprócz korzyści wspólnych, realizacja projektu pozwala również niemieckiej politologii na zaawansowanie stanu badań nad EŚiW oraz aplikację w polskich (i środkowoeuropejskich) naukach społecznych metod i technik stosowanych z sukcesem w zachodniej nauce. Wzajemny transfer wiedzy i doświadczeń pozwala na osiągnięcie korzyści w postaci wartości dodanej w obu systemach akademickich. Wreszcie, oparcie znacznej części badań na młodych adeptach nauki (doktoranci) pozwala im na zaangażowanie się w bilateralną i multilateralną współpracę badawczą od najwcześniejszych etapów ich kariery naukowej, a w konsekwencji na socjalizację i rozwój w heterogenicznej kulturze akademickiej.


Link do zespołu polskiego



Rafael Labanino

Wissenschaftlicher Mitarbeiter

Rafael Labinino hat Politikwissenschaft an der Eötvös Loránd Universität in Ungarn studiert und daran anschließend einen MA-Abschluss in Politikwissenschaft mit einem Zertifikat im Bereich „Vergleichende Politik“ an der Central European University in Budapest erworben. Zurzeit ist der Doktorand an der Universität Bern, wo er von 2011 bis 2016 als Mitglied einer gemeinsamen Forschungsgruppe mit der Universität Genf ein Forschungsprojekt zu den wirtschafts- und sozialpolitischen Reformen im Zeitraum 1973 bis 2013 in 37 Ländern durchgeführte. Das Ergebnis des Forschungsprojekts -  eine Datenbank, die mehr als 12.000 Reformen umfasst - wird Ende 2018 veröffentlicht. Seine Dissertation „Political Agency in Dependent Market Economies” untersucht den Effekt des parteipolitischen Wettbewerbs auf die Wirtschafts- und Sozialpolitik in sieben mittel- und osteuropäischen Ländern. Im DFG-NCN-Forschungsprojekt, das die Rolle organisierter Interessen in postkommunistischen Politikgestaltungsprozessen untersucht, befasst er sich primär mit ungarischen Interessengruppen. Neben seiner Muttersprache Ungarisch spricht er fließend Deutsch, Englisch und Schwedisch.


tudományos munkatárs

Az Eötvös Loránd Tudományegyetem Állam és Jogtudományi Karán végzett politológia szakon 2008-ban. A budapesti Közép Európai Egyetemen 2011-ben szerzett politológiából mesteri diplomát és összehasonlító politológiából oklevelet. Jelenleg a Berni Egyetem doktori hallgatója, ahol 2011-től 2016-ig a Genfi Egyetemmel közös kutatócsoport tagjaként 37 demokratikus országban, 1973 és 2013 között végbement gazdaság- és szociálpolitikai liberalizációt kutatta. A kutatás eredményeként létrejött, több, mint 12 000 közpolitikai reformot tartalmazó adatbázist 2018 végén publikálják. Disszertációját ebben a szemeszterben nyújtja be a Berni Egyetemen. Monográfiája, “Political Agency in Dependent Market Economies” a pártpolitikai verseny hatását vizsgálja 7 kelet-közép-európai ország 1990 és 2013 közötti gazdaság- és szociálpolitikájára. Legfőbb kutatási területei a szociálpolitikai reformok a posztkommunista átmenet tükrében, a demokratizálódás, és a szakpolitikai reformok politikai gazdaságtana. A jelenlegi kutatási projektben, ami az érdekcsoportok szerepét vizsgálja a posztkommunista országok szakpolitikaalkotásában, a magyar érdekcsoportok vezető kutatója. Anyanyelve a magyar, folyékonyan beszél angolul, németül, és svédül.


Ana Železnik

Foto ana zeleznik

Assist. mag.

Ana Železnik is a researcher at the Centre for Political Science Research (CPR) at the Faculty of Social Sciences, University of Ljubljana. She received her Bachelor degree in Policy Analysis and Public Administration (Analysis of implementation of the Constitutional Court of the Republic of Slovenia orders on the case of public policy to the erased) (erased = ex-Yugoslav population deleted by the government of Slovenia from the register of permanent residence). She obtained her Master degree in Defence Studies (Policy analysis of aid policy for the victims of human trafficking in the Republic of Slovenia). She has published several scientific  articles in domestic and international journals. As a doctoral student in Policy Analysis she is working on criteria for the democratic policy process focusing on the role of bureaucracy with interest groups in the process of national coordination of EU environmnetal policy. She is actively involved in an international research project on interest groups (Intereuro), a European project on Active Citizenship as well as a bilateral project between Slovenia and Montenegro. Her core areas of research are: interest group representation, deliberative policy analysis, deliberative and participatory democracy and public bureaucracy.


Asistentka mag.

Ana Železnik trenutno zaposlena kot raziskovalka na Centru za politološke raziskave (CPR) na Fakulteti za družbene vede, Univerza v Ljubljani. Diplomirala je na področju Analize politik in javne uprave (Analiza implementacije odločb Ustavnega sodišča Republike Slovenije na primeru javne politike do izbrisanih), magisterij pa pridobila na področju obramboslovja (Analiza politike pomoči žrtvam trgovine z ljudmi v Republiki Sloveniji). Svoje znanstvene članke je objavila tako v domačih kot tujih revijah. Kot študentka doktorskega študija Analiza politik se ukvarja s kriteriji demokratičnega javnopolitičnega procesa – vloga birokratov in interesnih skupin v nacionalni koordinaciji EU okoljske politike. Aktivno sodeluje na mednarodnem raziskovalnem projektu o interesnem predstavništvu (Intereuro), evropskem projektu o aktivnem državljanstvu ter v bilateralnem projektu med Slovenijo in Črno goro. Trenutna področja raziskovanja so: interesno predstavništvo, deliberativna policy analiza, deliberativna in participativna demokracija, birokracija.


Brigitte Horváthová

Foto horvathova

Studentische Mitarbeiterin

Brigitte Horváthová unterstützt seit Mai 2018 als studentische Mitarbeiterin Prof. Michael Dobbins am Institut für Politikwissenschaft an der Goethe-Universität. Ab 2013 studierte sie Politikwissenschaft und Rechtwissenschaft und erwarb 2016 ihren Bachelorabschluss. In ihrer Abschlussarbeit beschäftigte sie sich mit dem Thema „Bedeutung des Prozesses der Demokratisierung für den Frieden: Samtene Revolution in der Tschechoslowakei“. Der Schwerpunkt lag dabei auf der Demokratieforschung, Demokratisierung sowie Friedens- und Konfliktforschung und der Rolle der Zivilgesellschaft. Derzeit schreibt sie ihre Masterarbeit und forscht zum Thema „Organised interests in the energy sector: A comparative study on the influence of interest groups in Czechia and Hungary“. Zu ihren Forschungsschwerpunkten gehören organisierte Interessen, postkommunistische, mittel- und osteuropäische Länder, Politikfeldanalyse – Umweltpolitik und Energiepolitik sowie Demokratieforschung. Neben ihren zwei Muttersprachen Slowakisch und Ungarisch spricht sie fließend Deutsch, Englisch und Spanisch und wurde während ihres gesamten Studiums vom Deutschen Akademischen Austauschdienst (DAAD) mit einem Vollstipendium gefördert.


študentská spolupracovníčka

Brigitte Horváthová vypomáha profesorovi Michaelovi Dobbinsovi od mája 2018 v Ústave politických vied Goethe Univerzity na pozícii študentská spolupracovníčka. Politické vedy doplnené o právo študovala od roku 2013 a v tomto odbore nadobudla v roku 2016 bakalársky diplom na základe záverečnej práce na tému: „Význam procesu demokratizácie pre mier: Nežná revolúcia v Československu“. Vo svojej bakalárskej práci sa zaoberala najmä výskumom demokracie, demokratizácie a úlohou občianskej spoločnosti, ako aj výskumom v oblasti mieru a konfliktov. V súčasnosti pracuje na svojej magisterskej práci a realizuje výskum na tému „Organizované záujmy v energetickom sektore: komparatívna štúdia o vplyve záujmových skupín v Českej republike a v Maďarsku“. V tejto súvislosti zameriava svoj výskum na záujmové skupiny, na stredoeurópske a východoeurópske postkomunistické krajiny a ich demokracie, ako aj na analýzu ich politiky v oblasti životného prostredia a energetiky. Okrem svojich dvoch materinských jazykov – slovenčiny a maďarčiny – slovom a písmom ovláda nemčinu, angličtinu a španielčinu. Počas celého bakalárskeho a magisterského štúdia bola podporovaná štipendiom Nemeckej akademickej výmennej služby (DAAD) pre vedecké vzdelávanie.


diákasszisztens munkatársnő

Brigitte Horváthová 2018 májusa óta dolgozik professzor Michael Dobbinsszal tanársegédként a Frankfurti Goethe Egyetem Politikatudományi Intézetében. 2013-ban kezdte meg tanulmányait politológiából és jogból, 2016-ban Bachelor diplomát szerzett. Szakdolgozatát „A demokratizálódás folyamatának jelentősége a békéért: a Bársonyos Forradalom Csehszlovákiában” címmel írta. A kutatása középpontjában a demokrácia és demokratizálódás, a béke és konfliktuskutatás, valamint a civil társadalom szerepe álltak. Jelenleg a mesteri szakdolgozatát "Szervezett érdekek az energiaágazatban: összehasonlító tanulmány az érdekcsoportok befolyásáról Csehországban és Magyarországon" címmel írja, az érdekszervezetek szerepéről az energiapolitikában. Kutatási területei közé tartoznak az érdekszervezetek, a posztkommunista közép- és kelet-európai országok, a közpolitika elemzés (a környezetvédelem és az energiapolitika), valamint a demokráciakutatás. Anyanyelvein, a szlovákon és a magyaron kívül folyékonyan beszél németül, angolul és spanyolul. Tanulmányait a Németországi Akadémiai Tudományos Csereprogram (DAAD) ösztöndíjasaként folytatta.